ORHAN VELİ
ORHAN VELİ
ORHAN VELİ



Orhan Veli, 13 Nisan 1914 yılında İstanbul’un Beykoz ilçesinde dünyaya gelir.
Annesi, Beykozlu Hacı Ahmet Bey’in kızı Fatma Nigâr Hanım; babası İzmirli bir tüccar olan
Fehmi Bey’in oğlu Mehmet Veli’dir. Şairin kendisinden küçük iki kardeşi vardır;
biri sonraları Vatan gazetesinin muhabirliğini yapan Adnan Veli Kanık, öteki de bankacılıktan emekli Füruzan Yolyapan’dır.
Çocukluğu Beykoz, Beşiktaş ve Cihangir muhitlerinde geçen Orhan Veli, Akaretler’de bulunan Anafartalar İlkokulu’nun
ana sınıfında okumasının ardından, yedi yaşındayken Galatasaray Lisesi’nin ilkokuluna kaydolur.
Edebiyata olan merakı da bu senelerde başlar. Çocuk Dünyası dergisinde bir hikâyesi basıldığında ilkokuldadır.
1925 yılında ilkokul dördü tamamlamasının peşi sıra babasının işi sebebiyle ailecek Ankara’ya taşınırlar ve
öğrenimine oradaki Gazi İlkokulu’nda devam eder. Ortaokulun yedinci sınıfındayken Oktay Rifat Horozcu ile tanışır;
birkaç sene sonra da bir müsamere sırasında halkevinde Melih Cevdet Anday ile arkadaş olur.
Liseyi yatılı olarak okuduğu Ankara Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yapan Ahmet Hamdi Tanpınar,
Orhan Veli’nin edebiyata ilgisini ve yeteneğini görünce onu bu alanda ilerlemeye teşvik eder.
Sanatçıyla arkadaşları sonraları, okullarının yayını olan Sesimiz isimli dergide yazdıklarını yayımlamaya başlarlar.
Edebiyata duyduğu ilginin yanı sıra tiyatroya da vakit ayıran şair bazı oyunlarda rol alır;
Ankara Halkevi’nde Ercümend Behzad’ın sahnelediği Moliére’in Zor Nikâh oyununda Üstad-ı Sani rolünü;
Meterlinck’in Monna Vanno’sundaysa baba rolünü üstlenir.
Bununla kalmayıp birçok tiyatro oyunu çevirerek edebiyatımıza bu türde eserler de kazandırır.
Liseyi bitirmesinin ardından İstanbul Üniversitesi’nde felsefe bölümüne kayıt olur fakat 1935’e kadar devam ettiği üniversiteyi
bitiremeden okuldan ayrılır. Üç yıl sonra Ankara’ya geri dönen Orhan Veli, PTT Umum Müdürlüğü Telgraf İşleri Reisliği,
Milletlerarası Nizamlar bürosunda memur olur.
Dönüşünün ardından Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’la tekrar bir araya gelir.
Üç eski dost benzer tarzda şiirler yazmaya başlarlar. Nahid Sırrı Örik’in şiirlerini yayımlatmaları önerisinin ardından 1936 yılında,
Varlık Dergisi’nde Oaristys, Ebabil, Eldorado, Düşüncelerimin Başucunda isimli şiirleri yayımlanır.
İlk şiirlerinin peşinden bir kısmı Mehmet Ali Sel mahlasını taşıyan öteki şiirleri gelir.
Varlık’ın yanı sıra İnsan, Ses, Gençlik, Küllük, İnkılâpçı Gençlik gibi dergilerde de birçok şiiriyle yazısına yer verilir.
Mayıs 1941’de Garip seçkisi yayımlanır. Bu kitapta şairin yirmi dört şiirinin yanı sıra Melih Cevdet Anday’ın on altı,
Oktay Rifat Horozcu’nun da yirmi bir şiiri yer alır; kitabın ön sözünü Orhan Veli yazar.
Kitabın yayımlanmasıyla Garip akımı resmî bir hâl alır. Türk şiirinin gelişiminde hayli mühim bir yeri olan
bu akımla kurallara ve kalıplara karşı çıkarak şiirin gelenekten uzaklaşması gerektiğini söylerler.
Şiirde ölçü, uyak, dörtlük uygulamasının zorunlu olması anlayışına tepkiyle yaklaşırlar.
O zamana dek şairane söyleyişin mühim sayıldığı şiire günlük dili ve sıradan olayları katarlar.
Hayattan ve hakikatten uzak sanat anlayışıyla aralarına mesafe koyarak yüzlerini halka dönerler;
halk şiirinden faydalanıp yaşama sevincinden, hayata duyulan bağlılıktan beslenirler.
İnsanın her yerde gördüğü basit şeylerin şiire taşınması gerektiğini düşünürler ve sadeliği eserlerine de taşırlar.
Kendilerinden önceki hececilerin, Fecr-i Âtî şairlerinden Ahmet Hâşim’in ve toplumcu-gerçekçi Nazım Hikmet’in şiirlerini reddederler;
bu akım, edebiyat dünyasında uzun soluklu, büyük tartışmalara yol açar.
1942 yılında askerlik sebebiyle PTT’deki görevinden ayrılan şair askerliğini Gelibolu’da yapar; askerliği boyunca
yalnızca altı şiiri yayımlanan Orhan Veli terhis olmasının ardından Millî Eğitim Bakanlığının 
tercüme bürosunda çalışmaya başlar. Burada yaptığı Fransızca çeviriler bakanlığın klasikler serisinde yayımlanır.
Şubat 1945’te Vazgeçemediğim adındaki şiir kitabını, iki ay sonra da Garip’in yalnızca kendi şiirlerini içeren ikinci baskısını yayımlatır.
Bundan bir sene sonra Destan Gibi yayımlanır; aynı sene Hasan Âli Yücel’in Millî Eğitim Bakanlığı görevinden ayrılmasının
ardından Orhan Veli de tercüme bürosundan istifa eder. Bu istifanın ardından Hür ve Zincirli Hürriyet gazetelerinde eleştiriler
ve denemeler yazar. 1947’de ise Yenisi isimli şiir kitabı çıkar; bir sonraki sene La Fontaine’nin masallarını Türkçeye çevirir,
Ulus gazetesinde Yolcu Notları yayımlanır.
Bakanlıktaki değişimin ardından kendisiyle benzer düşünceleri paylaşan Bedri Rahmi Eyüboğlu, Oktay Rifat,
Necati Cumalı, Abidin Dino, Sabahattin Eyüboğlu ve Melih Cevdet ile bir karar alıp 1949 yılında Yaprak dergisini çıkarmaya başlarlar;
amaçları Garip akımı üyelerinin düşüncelerini yayıp bu düşüncelere örnek teşkil edebilmektir.
Derginin yazı işleri müdürü olduğu için zaman zaman yaşadıkları maddi sorunlarla da Orhan Veli ilgilenir.
Hatta dergiyi çıkarmaya devam edebilmek adına paltosunu sattığı bile söylenmektedir.
Ne var ki sadece yirmi sekiz sayı basabilirler; Orhan Veli son sayıyı basabilmek adına Abidin Dino’nun hediyesi olan resimleri elden çıkarır.
Yaprak’la birlikte sanatçının siyasi düşünceleri de ortaya çıkar; seçimlerle ilgili düşüncelerine burada yer verir.
Yine Yaprak’ı yayımladıkları günlerde Nazım Hikmet’in hapishaneden çıkarılması adına başlatılan kampanyaya katılarak
Rifat ve Anday ile birlikte üç gün süren bir açlık grevi de yaparlar. 1949 yılı boyunca Nasreddin Hoca hikâyelerini nazım hâline getirir,
Karşı isimli son şiir kitabını yayımlatır ve Şehbal Erdeniz’le birlikte Charles Lamb’ın uyarladığı
Shakespeare’in Hamlet ile Venedik Taciri isimli eserlerini Türkçeye çevirir.
Orhan Veli, Yaprak’ı yayımlamaya son vermelerinin ardından İstanbul’a döner; aynı sene bir haftalığına geldiği Ankara’da,
belediyenin kazdığı bir çukura düşünce başından yaralanır. İstanbul’a dönüşünün ardından,
14 Kasım’da bir arkadaşının evinde öğle yemeği yediği sırada fenalık geçirip hastaneye kaldırılır.
Aslında beyin damarlarından biri çatladığı için beyin kanaması geçirmektedir fakat şaire alkol zehirlenmesi teşhisi konulup
o yönde bir tedavi uygulanır. Orhan Veli aynı günün akşamında komaya girer ve Cerrahpaşa Hastanesi’nde hayata gözlerini yumar.
Ahmet Hamdi Tanpınar, hastaneye gidip eski öğrencisini ziyaret ettiği günü sonraları şöyle anlatır:
“Daha orta mektebin birinci sınıfında talebem olan Orhan’ı Cerrahpaşa Hastanesi’nde son defa oksijen çadırının altında yarı çıplak,
güçlükle nefes alır ve o kadar güzel hayallerin yakaladığı dünyamızı yalnız akı görünen gözlerinden boşanırken gördüğüm günü
hiçbir zaman unutamam. Şiirimize tatlı anlaşmazlığı ve lezzeti getiren zekâ, kendisi olmaktan çıkmıştı.”
Henüz otuz altı yaşındayken vefat eden şairin naaşı 17 Kasım 1950 tarihinde Beyazıt Camisi’nden kaldırılır.
Akademisyenlerden ve edebiyat camiasından oluşan kalabalık tarafından Sirkeci’ye kadar taşınan tabutu oradan bir otomobil ile
Aşiyan Mezarlığı’na götürülür.
Rahatsızlandığı sırada üstünde bulunan ceketin cebinden diş fırçasına sarılı kâğıda yazılmış bir şiiri çıkar.
Arkadaşları 1 Şubat 1951’de Orhan Veli anısına Son Yaprak’ı çıkarır ve bu tek sayıda
Orhan Veli’nin diş fırçasına sarılı şiiri Aşk Resmigeçiti de yer alır.
 
 
Eserleri:
 
Şiir
Garip (Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’la birlikte, 1941)
Vazgeçemediğim (1945)
Garip (Kendisine ait şiirlerle, 1945)
Destan Gibi (1946)
Yenisi (1947)
Karşı (1949)
Bütün Şiirleri (1951)
 
Hikâye
Nasreddin Hoca Hikâyeleri (1949)
Hoşgör Köftecisi (2012)
 
Yazılar
Nesir Yazıları (1953)
 
Çeviriler
Bir Kapı Ya Açık Durmalı Ya Kapalı, Alfred de Musset (Oktay Rifat’la birlikte, 1943)
Barbarine, Alfred de Musset (1944)
Scapin’in Dolapları, Molière (1944)
Versailles Tûluatı, Molière (Azra Erhat’la birlikte, 1944)
Sicilyalı Yahut Resimli Muhabbet, Molière (1944)
Tartuffe, Molière (1944)
Üç Hikâye, Nikolay Gogol (Erol Güney’le birlikte, 1945)
Turcaret, Alain Rene Lesage (1946)
Fransız Şiir Antolojisi (1947)
La Fontaine’in Masalları, La Fontaine (1948)
Hamlet ve Venedik Taciri, William Shakespeare (Şehbal Erdeniz’le birlikte, 1949)
Saygılı Yosma, Jean-Paul Sartre (1961)
Batıdan Şiirler (1963)