FYODOR DOSTOYEVSKİ
FYODOR DOSTOYEVSKİ
FYODOR DOSTOYEVSKİ



En önemli Rus romancılardan biri olarak kabul edilen, kısa öykü, makale, şiir ve roman yazarı Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, 11 Kasım 1821 tarihinde Moskova’da doğar. 19. yüzyılda Rus edebiyatını doruk noktasına çıkarır ve gelmiş geçmiş en iyi romancılardan biri olarak adlandırılır. Modernizm, varoluşçuluk, psikoloji, teoloji ve yazınsal eleştiriler onun fikirleriyle şekillenir. Yaşadığı dönemde inişli çıkışlı bir kariyeri olur ancak insan doğasını irdeleyişi yirminci yüzyıl yazarlarında derin bir etki bırakır. 
Çocukluğunu eski bir cerrah olan alkolik babasının katı yönetiminde ve hasta annesinin yanında geçirir. Dindar bir Ortodoks olarak büyür. Dadısı Alena Frolovna ona destanlar ve peri masalları okurken annesi de oğluna okuma yazma öğretmek için İncil’den yardım alır. Ebeveynleri ona büyük bir yazın yelpazesi sunar. 1837 yılında önce Puşkin’in, ardından da annesinin ölümü onu derinden etkiler. Bir yıl sonra disipliniyle meşhur bir mühendislik okuluna girer. 1839 yılında babasının ölüm haberini aldıktan sonra sara nöbetleri başlar. Okuldayken askerî kariyer düşünen arkadaşlarının aksine edebiyatla ilgilendiği için onlara uyum sağlayamaz ve yalnızlık çeker. Orada yakınlaştığı arkadaşlarından Konstanstin Trutovky, onun için bir keresinde şu sözleri söyler: “Tüm enstitüde askerlikle F. M. Dostoyevski’den daha az ilgili birisini bulmak imkânsızdır. Beceriksiz ve sakardır; üniforması üzerinde emanet gibi durur. Sırt çantası, şapkası ve tüfeği ona ağırlık yapan ve taşımaya mecbur bırakıldığı bir çeşit köstek gibidir.” 
1843 yılında Mühendislik Okulu’ndan başarıyla mezun olarak asteğmen rütbesiyle Petersburg’daki İstihkâm Müdürlüğüne getirilir ancak askerlikten nefret eden Dostoyevski görevinden istifa eder. Bu zamanlarda sık sık konserlere, operalara, oyunlara ve balelere katılır. Ayrıca iki arkadaşı tarafından kumarla tanıştırılır. Para kazanmak için çevirmenlik yapar ancak başarısızlığa uğrayıp 1844’te yazarlığa başlar. 
İlk romanı İnsancıklar 1846 yılında yayımlanır. Yaşlı bir adamın genç bir kıza duyduğu sevdayı konu alan eser, Rusya’nın ilk toplumsal romanı sayılır. Halk ve eleştirmenler tarafından çok sevilen bu roman, Dostoyevski’nin kariyerinde önemli bir yere sahiptir. Yine aynı yıl, çift kişilik temasını işlediği Öteki adlı kısa romanı yayımlanır. Eser eleştirmenler tarafından beğenilmeyince Dostoyevski’nin sağlığı kötüye gider ama yazmayı bırakmaz. 1847 yılında Ev Sahibesi’ni yazar ve beklediği övgüler yerine yıkıcı, sert eleştiriler alır. Hayal kırıklığı yaşar ancak pes etmeyip yazmaya devam eder. 1848’de Beyaz Geceler ve Bir Yufka Yürek romanları yayımlanır. Bir Yufka Yürek ile nispeten itibarını geri kazansa da beklediği başarıyı elde edemediği için umudu kırılır. Politikayla ilgilenerek Mikhail Petrashevski tarafından liderlik edilen genç liberallerin toplantılarına katılır. Bu toplantılarda günün politik sorunlarını tartışırlar.
23 Nisan 1849’da devlet aleyhinde bir komploya karıştığı iddiasıyla ağabeyi ve sekiz arkadaşıyla beraber tutuklanır. Kurşuna dizileceği ölüm cezasına çarptırılır ancak cezanın uygulanacağı sıra son anda, bir haberci Çar tarafından affedildiklerini bildiren bildiriyi okur. İdam cezası dört yıl kürek ve zorunlu askerliğe çevrilir. Kürek mahkûmiyeti zor geçer ve en tehlikeli mahkûmlardan biri olarak değerlendirildiği için, ellerine kelepçeler ve ayaklarına da prangalar takılır. Sadece Yeni Ahit okumasına izin verilir. Sara nöbetleri yüzünden birçok kez hastaneye kaldırılır. Burada gazeteleri ve Dickens romanlarını okur. Kürek mahkûmiyeti bitince, Semipalatinsk’de er rütbesiyle zorunlu ikamete mecbur edilir. Birkaç tane öğrenciye ders verip Yarbay Belikhov da dâhil olmak üzere üst sınıf ailelerle bağlantı kurar. Bu sırada Mariya Dmitriyeva ile tanışır. Mariya ilk başta evlilik teklifini yetersiz mali durumu yüzünden reddetse de 1857 yılında evlenirler ancak aile hayatları sıkıntılı olur.
1859’da ordudan sağlık sorunları yüzünden terhis edilir ve Rusya’ya dönme izni verilir. Moskova’nın dışındaki küçük bir yerde kalmaya zorlanır. Ancak Petersburg’a dönerek yazın kariyerine devam eder. Kardeşi ve arkadaşıyla dergiler çıkarıp yazılar yazar. Ezilenler ve Ölü Evinden Anılar ile kendinden söz ettirir. 1862’de ilk kez Avrupa seyahatine çıkar. Sara nöbetlerinin yanı sıra yazmadığı romanlar için avans para çekip, kumar oynayarak borçlandığından sıkıntıya düşer. 
1863’de ikinci Avrupa seyahatine çıkar ve ikinci aşkı Polina Suslova ile Paris’te tanışır. Eşi Mariya Dmitriyeva 1864 yılında ölür ve aynı yıl Yeraltından Notlar’ı yazarak aklın gizli köşelerine iner. 1866’da Suç ve Ceza ile Kumarbaz’ı yayımlar. 1867’de sekreteri Anna Grigoryevna Snitkina ile evlenir ve geç de olsa balayına çıkarlar. İlk çocukları Sonya, 1868’de Almanya’da doğar ancak üç ay sonra zatürreden ölür. Aynı yıl Budala’yı tamamlar. Anna, 1869’da ikinci kızları Lyubov’u Dresden’de doğurur. Başlangıçta üç ay olarak planlanan balaylarını dört yılda bitirerek, 1971’da Rusya’ya geri dönerler. Aile zor duruma düşerek kalan mallarını satar. Oğulları Fyodor 16 Temmuz’da doğar. 1872’de Ecinniler’i yazar. 1873 yılında eşiyle kendi yayınevlerini kurarlar ve Bir Yazarın Günlüğü’nü yazmaya başlar. 1874’de sağlığı giderek kötüleştiği için tedavi arar ve Delikanlı’yı yazmaya başlar. Dördüncü çocuğu Alexey 1875 yılında doğar.
Aynı yıl Delikanlı’yı bitirir. 1877 yılında sağlığı iyice kötüleşir ve günlüğünü bitirmeye çalışır. 1880’de Slavic Benevolent Society’nin başkan yardımcısı seçilir. Ayrıca o yaz, Victor Hugo, İvan Turgenyev, Paul Heyse, Alfred Tennyson, Anthony Trollope, Henry Longfellow, Ralph Waldo Emerson ve Lev Tolstoy’un da üye olduğu Uluslararası Sanat ve Edebiyat Derneği’nin onur komitesine seçilir. 1881’de Karamazov Kardeşler’i yayımlar. Bir Büyük Günahkârın Yaşamı adlı eserini tamamlayamadan 1881’in Ocak ayında akciğer kanaması geçirerek 9 Şubat’ta ölür, Petersburg’a gömülür. Cenaze törenine katılan binlerce insan tabutunun arkasında yürür. Albert Einstein, onu Matematikçi Carl Friedrich Gauss’un üstünde tutarak şunu söyler: 
“Gizemli varoluşun sırrını inceleyen 
büyük dindar yazar.”
 
 
Romanları:
İnsancıklar (1846)
Öteki (1846)
Netoçka Nezvanova (1849)
Ölüler Evinden Anılar (1861)
Ezilenler (1861)
Yeraltından Notlar (1864)
Suç ve Ceza (1866)
Kumarbaz (1866)
Budala (1868)
Ecinniler (1872)
Delikanlı (1875)
Karamazov Kardeşler (1880)
 
Kısa Öyküleri:
Ev Sahibesi (1847)
Bir Yufka Yürek (1848)
Beyaz Geceler (1848 )
Amcanın Rüyası (1859)
Stepançikovo Köyü ve Sakinleri (1859)
Ebedi Koca (1870)
 
Kurgu Dışı Eserleri:
Yaz İzlenimleri Üzerine Kış Notları (1863)
Bir Yazarın Günlüğü (1873–1880)